Wersja anglojęzyczna publikacji „Aleksandra Markwitz-Bielerzewska. Memoirs of a Prisoner of Żabikowo”
Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie published an English translation of memoires of the Aleksandra Markwitz-Bielerzewska (1919-2007), prisoner of Żabikowo camp. Book is based on Aleksandra Markwitz-Bielerzewska post war account Przetrwanie było naszą życiową dewizą (Survival Was Our Life’s Motto). Her memoirs are giving an inside look of the German occupation, documenting personal experiences of both herself and her fellow prisoners. Every person and situation mentioned in the book is an authentic one as well as all events which Bielerzewska was an eyewitness. As she writes in the book: „No book, no film, no story—not even those created by us who lived through these terrible things—can convey the scenes we saw, everything we experienced. […] Someone who was not there with us, who did not see what we saw or experience what we experienced, will never understand us. To an outsider, our account will sound like some tragic sensation—and often they will not believe what we say. Sometimes they sympathise, but in a moment, preoccupied with everyday life, they forget. And this is natural. But this accursed nightmare lingers within us for the rest of our lives.” Thanks to this publication every person interested in the period of the German occupation of Wielkopolska will have an opportunity to expand its knowledge of the Żabikowo camp history. Aleksandra Markwitz-Bielerzewska. Memoirs of a Prisoner of Żabikowo Published by: Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie, Żabikowo 2026 s. 134, Format 165×240 mm,okładka twardaISBN 978-83-960644-9-3
Laureaci V edycji Wojewódzkiego Konkursu Historyczno-Literackiego „Wielkopolanie w czasie II wojny światowej” – wyniki konkursu
Jury Konkursu w składzie: prof. UAM dr hab. Danuta Konieczka-Śliwińska, Zakład Dydaktyki Historii, Wydział Historii Uniwersytety im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Agnieszka Bereta, instruktor ds. historycznych, Galeria Sztuki w Mosinie, Bartłomiej Grzanka, kierownik Muzeum byłego niemieckiego Obozu Zagłady Kulmhof w Chełmnie nad Nerem po wnikliwej analizie prac, które wpłynęły na tegoroczną edycję Konkursu „Wielkopolanie w czasie II wojny światowej”, wyłoniło zwycięzców. Przedstawiamy listę nagrodzonych: Laureat I miejsca: Marek Franciszek Kulawiak Uczeń Szkoły Podstawowej im. Adama Mickiewicza w Skokach Opiekun merytoryczny: Danuta Kobus-Bogunia Tytuł pracy konkursowej: „Zwykły człowiek w niezwykłych czasach” Laureatka II miejsca: Agata Paluszkiewicz Uczennica Szkoły Podstawowej w Pecnej Opiekuni merytoryczni: Anna Żłobicka-Mueller i Michał Smolarczyk Tytuł pracy konkursowej: „Uchronić od zapomnienia… Zwykłe a jednak niezwykłe losy moich pradziadków” Laureatka II miejsca: Dobromiła Biechońska Uczennica Publicznej Szkoły Podstawowej Cogito w Poznaniu Opiekun merytoryczny: Anna Busza Tytuł pracy konkursowej: „Mieć dla kogo żyć” Laureatka II miejsca: Zofia Klim Uczennica Szkoły Podstawowej w Pecnej Opiekuni merytoryczni: Anna Żłobicka-Mueller i Michał Smolarczyk Tytuł pracy konkursowej: „Obietnica z kościoła Meppen” Laureat II miejsca: Remigiusz Ziarnek Uczeń Szkoły Podstawowej nr 2 im. Adama Mickiewicza w Złotowie Opiekun merytoryczny: Marek Ziarnek Tytuł pracy konkursowej: „Czy Bóg to widział?” Laureat III miejsca: Dawid Zbigniew Szymański Uczeń Szkoły Podstawowej im. Adama Mickiewicza w Skokach Opiekun merytoryczny: Danuta Kobus-Bogunia Tytuł pracy konkursowej: „Okupacyjne życie Henryka Kaczmarka” Wyróżnienie: Lena Hołysz Uczennica Szkoły Podstawowej „Pod Lipami” w Krosinku Opiekuni merytoryczni: Natalia Klecz i Małgorzata Kubiak Tytuł pracy konkursowej: „Wielkopolanie w czasie II wojny światowej” Wyróżnienie: Wojciech Jóźwiak Uczeń Szkoły Podstawowej nr 5 im. Henryka Sienkiewicza w Lesznie Opiekun merytoryczny: Anna Pawlicka Tytuł pracy konkursowej: „Ich wojna, moja pamięć – losy mojej wielkopolskiej rodziny w czasie II wojny światowej” Wyróżnienie: Urszula Zięcik Uczennica Szkoły Podstawowej im. 17. Pułku Ułanów Wielkopolskich w Rydzynie Opiekun merytoryczny: Tomasz Zięcik Tytuł pracy konkursowej: „Trudne czasy, mocni ludzie – moi przodkowie w wojennej zawierusze” Wyróżnienie: Monika Błoszyk Uczennica Szkoły Podstawowej nr 2 w Mosinie Opiekun merytoryczny: Kamila Błoszyk Tytuł pracy konkursowej: „Maria i jej dziewczyny” Wyróżnienie: Miłosz Miler Uczeń Zespołu Szkolno-Przedszkolnego w Rożnowie Opiekun merytoryczny: Marek Kasprzak Tytuł pracy konkursowej: „Trudne życie w trudnych czasach. Opowieść o Helenie Miler-Olawie” Gratulujemy wszystkim uczestnikom Konkursu wnikliwości w poznawaniu historii i wysokiego poziomu prac. Informacje o wynikach Konkursu przekażemy bezpośrednio do szkół. Organizatorzy: Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie oraz Szkoła Podstawowa nr 2 w Mosinie
Noc Muzeów
16 maja w godzinach 16:00-20:30 zapraszamy na wydarzenia odbywające się w ramach ogólnopolskiej akcji Noc Muzeów. W programie: 16:00 – zwiedzanie terenu poobozowego z przewodnikiem 17:00 – zwiedzanie wystaw muzealnych z przewodnikiem 18:00 – panel dyskusyjny poświęcony pamięci lokalnejNaszym rozmówcą będzie Grzegorz Anioła, dyrektor Szkoły Podstawowej nr 1 w Luboniu im. bł. Edmunda Bojanowskiego. W temat wprowadzi nas dyrektor Muzeum, dr Anna Ziółkowska. 19:30 – projekcja filmu „Zniewolony Poznań” (2007)Produkcja: Muzeum Martyrologiczne w ŻabikowieRealizacja: Marcin Krzysztoń i Rafał JerzakFilm ustami świadków historii – byłych więźniów i więźniarek – opowiada o dramatycznych wydarzeniach jakie miały miejsce w Forcie VII i Żabikowie. Wstęp bezpłatny. Na wszystkie elementy programu obowiązują osobne zapisy: rezerwacje@zabikowo.eu lub telefonicznie 61 813 06 81
Coroczne posiedzenie członków Rady Muzeum
8 kwietnia 2026 roku w Muzeum Martyrologicznym w Żabikowie odbyło się coroczne posiedzenie członków Rady Muzeum. Podczas spotkania zaprezentowano sprawozdanie z działalności Muzeum za rok 2025 oraz plan pracy na 2026 rok – oba dokumenty zostały pozytywnie zaopiniowane przez Radę. Po zakończeniu obrad uczestnicy mieli również okazję zwiedzić nowy budynek naszej siedziby. W składzie obecnie urzędującej Rady na podstawie uchwały nr XIII/320/25 Sejmiku Województwa Wielkopolskiego z dnia 25.05.2025 r. znajdują się: dr hab. Danuta Konieczko-Śliwińska, prof. UAM (Wydział Historyczny), która na zeszłorocznym posiedzeniu została wybrana na przewodniczącą Rady, a także Tatiana Sokołowska (Przewodnicząca Sejmiku Województwa Wielkopolskiego), Andrzej Kacorzyk (wicedyrektor Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, dyrektor Międzynarodowego Centrum Edukacji o Auschwitz i Holokauście), Małgorzata Machalska (Burmistrz Miasta Luboń), dr Michał Trębacz (dyrektor Żydowskiego Instytutu Historycznego), Henryk Józefowski (prezes Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej Okręg Wielkopolska) oraz Alicja Kobus (przewodnicząca Gminy Wyznaniowej Żydowskiej w Poznaniu).
Spotkanie w Muzeum
19 kwietnia 1943 roku wybuchło powstanie w getcie warszawskim. Na pamiątkę tamtych wydarzeń Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN co roku organizuje akcję „Żonkile”, w którą od lat włącza się również Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie. W tym roku chcielibyśmy Państwu zaproponować bezpłatne oprowadzanie po wystawie Reichsautobahnlager. Obozy pracy przymusowej dla Żydów 1941-1945 połączone z projekcją filmu „Listy do Lilli”. W ten sposób chcemy Państwu przybliżyć historie tych Żydów, których losy przez dramat II wojny światowej związały się z naszym regionem. Spotkanie odbędzie się 18 kwietnia o godzinie 11:00 w Muzeum Martyrologicznym w Żabikowie. Wstęp bezpłatny! Obowiązują zapisy (rezerwacje@zabikowo.eu lub +48 61 813 06 81) „Listy do Lilli” Niebieska koperta, a w niej dwa listy adresowane do żydowskiej więźniarki obozu „Elektro-MühIe” i relacja polskiego chłopca – młodego robotnika przymusowego w tym obozie. Oba te świadectwa zeszły się przypadkowo po 70 latach, tworząc krótką opowieść o losach 300 kobiet. I tej jednej – Lilli Grünebaum. Film w reżyserii Michała Maćkowiaka i Marcina Krzysztonia to relacja nieżyjącego już Kazimierza Śmigla, który jako młody chłopiec został skierowany do pracy w obozie dla kobiet żydowskich przy ul. Gnieźnieńskiej w Poznaniu. W filmie wykorzystano fragmenty oryginalnych listów wysyłanych do jednej z więźniarek tego obozu. Dodatkowo obraz wzbogacony został o grafiki autorstwa Justyny Wojnowskiej, inspirowane zarówno relacją świadka jak i oryginalnymi zdjęciami z okresu funkcjonowania obozu.
Bezpłatne zajęcia edukacyjne
„Ci, którzy polegli, spełnili swoje zadanie do końca, do ostatniej kropli krwi, która wsiąkła w bruk getta warszawskiego.My, którzyśmy ocaleli, Wam pozostawiamy to, by pamięć o nich nie zginęła.” Marek Edelman Powstanie w Getcie Warszawskim było aktem odwagi, walką o godność, nie życia przecież a raczej umierania, odejścia na własnych zasadach, z bronią w ręku. Warsztaty, na które zaprosimy Państwa uczniów i uczennice podzielone będą na dwie części. W pierwszej młodzież w czasie samodzielnej pracy ze źródłami pozna najważniejsze fakty związane z Powstaniem w Getcie Warszawskim. Wykonamy również wspólnie żonkile, symbol akcji społeczno-edukacyjnej Muzeum Żydów Polskich Polin, dzięki której co roku wypełniana jest prośba Marka Edelmana o zachowanie pamięci o tych, którzy polegli. W drugiej części młodzież pozna lokalną postać – Lili, młodą żydówkę. W zbiorach Muzeum zachowały się dwa adresowane do niej listy. Postaramy się wspólnie znaleźć odpowiedzi na pytanie kim była i jak wyglądały jej okupacyjne losy. Zakończymy nasze spotkanie projekcją muzealnego filmu „Listy do Lily”. Udział w warsztatach w ramach akcji Żonkile jest bezpłatny Warsztaty odbywać się będą w kwietniu 2026 Prosimy o zarezerwowanie na nie ok. 90 minut Zapraszamy do rezerwowania terminów na muzeum@zabikowo.eu
WOJEWÓDZKI KONKURS HISTORYCZNO-LITERACKI „WIELKOPOLANIE W CZASIE II WOJNY ŚWIATOWEJ” – V edycja
Miło nam poinformować, że zgodnie z zarządzeniem nr 110.1.23.2026 Wielkopolskiego Kuratora Oświaty z dnia 25 lutego 2026 r. laureaci, którzy zajęli I, II oraz III miejsce w Wojewódzkim Konkursie Historyczno-Literackim „Wielkopolanie w czasie II wojny światowej” otrzymują 2 punkty w postępowaniu rekrutacyjnym do szkół ponadpodstawowych. Szersze informacje na ten temat odnajdziecie Państwo na stronie Kuratorium Oświaty w Poznaniu. Zaznaczyć należy, że konkurs jest dwuetapowy: szkolny i wojewódzki. Na etapie szkolnym komisja powołana przez dyrektora szkoły wyłania 3 najlepsze prace. W przypadku dużej liczby zgłoszeń do konkursu z jednej szkoły dopuszcza się możliwość wyboru 5 prac na etapie szkolnym, który należy przeprowadzić do 6.03.2026 r. Następnie szkolna komisja konkursowa odpowiedzialna jest za przesłanie wyróżnionych na etapie szkolnym prac. Prace wraz z formularzem zgłoszeniowym (Załącznik nr 1) oraz oświadczeniem rodzica/opiekuna prawnego (Załącznik nr 2) należy nadsyłać na adres Muzeum Martyrologicznego w Żabikowie (ul. Niezłomnych 2, 62-030 Luboń) oraz drogą elektroniczną na adres e-mail renata.welniak@zabikowo.eu w nieprzekraczalnym terminie do 20.03.2026 r. (decyduje data stempla pocztowego). Organizatorem konkursu jest Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie oraz Szkoła Podstawowa nr 2 w Mosinie. Honorowy patronat nad Konkursem objęło Centrum Instytut Wielkopolski przy Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu.
Gdy nadzieja trwa. O Wielkanocy w okresie okupacji
Na wyszorowanym stole przed każdą znalazło się jajko wielkanocne wycięte z ligniny, przystrojone źdźbłami trawy, które nieznacznie urywałyśmy wychodząc na „austreten”. Na środku garnek z naszymi witkami – na nich cudne, delikatne, zielone listeczki. Z jaką radością patrzyłyśmy na ten symbol odradzającej się natury! Aleksandra Bielerzewska Wielkanoc – święto Zmartwychwstania. Święto nadziei. Nigdy jednak nadzieja nie była tak bardzo potrzebna jak w czasie wojny – pośród bombardowań, aresztowań i bolesnej rozłąki z bliskimi. Szczególnego, głęboko symbolicznego znaczenia Wielkanoc nabrała wiosną 1945 roku, gdy to, co złe, powoli odchodziło w przeszłość, a rodziła się nadzieja i wiara w nowe, lepsze i spokojniejsze życie. Serdecznie zapraszamy na kolejne muzealne spotkanie przy herbacie, tym razem pod hasłem „Gdy nadzieja trwa. O Wielkanocy w okresie okupacji”. Opowiemy o znaczeniu Świąt wielkanocnych w czasie II wojny światowej, o tym, jak obchodzono je u schyłku działań zbrojnych, a także wspólnie ozdobimy kartonowe jajeczka z wykorzystaniem tego, co można znaleźć w domowej szufladzie. 28 marca 2026 r. godz. 12:00 Wstęp bezpłatny! Obowiązują zapisy. e-mail: rezerwacje@zabikowo.eu tel. 61 813 06 81
Wykład: 85. rocznica rozpoczęcia funkcjonowania RAB Poggenburg
„Podzielili nas na dwie grupy pracy. Jedna pracowała dla firmy Ginter Ram [właściwie Günther und Rohm], a druga nie pamiętam jej nazwy, ale obie pracowały dla RAB. Nadzorcy pracy byli Niemcy, którzy pochodzili z Sudetów. Odnosili się do nas ze specjalną okrutnością” – tak pracę w Obozie Autostrady Rzeszy w Żabikowie (z niem. Reichsautobahnlager Poggenburg, skr. RAB Poggenburg) wspominał jeden z więźniów ocalały z Holokaustu, Elhanan Sombek. Wiosną 1943 roku w Luboniu, przy ul. Kościuszki, rozpoczął funkcjonowanie obóz pracy przymusowej dla Żydów. Osadzeni w nim więźniowie byli kierowani do pracy przy budowie autostrady, a większość z nich przywożono z getta łódzkiego. Skrajnie trudne warunki bytowe, niedostateczna aprowizacja oraz brak odpowiedniej odzieży roboczej i narzędzi sprawiały, że wielu więźniów chorowało, ulegało wypadkom i ponosiło śmierć. W tym roku przypada 85. rocznica rozpoczęcia funkcjonowania Obozu Autostrady Rzeszy Poggenburg. Z tej okazji Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie podejmuje działania mające na celu przywrócenie pamięci o dramatycznych losach ludności żydowskiej, zmuszonej do niewolniczej pracy na terenie Lubonia. Serdecznie zapraszamy Państwa na wykład dr Anny Ziółkowskiej, dyrektor Muzeum Martyrologicznego w Żabikowie, poświęcony obozowi pracy przymusowej dla Żydów Poggenburg. Wydarzenie odbędzie się 21 marca o godz. 12.00 w siedzibie Muzeum. Liczba miejsc na wykład jest ograniczona. Obowiązują zapisy.Zgłoszenia przyjmowane są mailowo (rezerwacje@zabikowo.eu) lub telefonicznie (61 813 06 81).
Niezłomne – konspiratorki, harcerki, nauczycielki, żony, matki, siostry, nastolatki
Kobiety, które w czasie okupacji musiały stawiać czoła przeciwnościom losu, zakazom, nakazom, rozłące z bliskimi, same ponosząc często wysoka cenę za swoją działalność konspiracyjną. Zapraszamy na spotkanie z wybranymi kobietami, które z różnych powodów więzione były w niemieckim obozie karno-śledczym w Żabikowie. Są wśród nich harcerki, znane ze swojej działalności konspiracyjnej, ale też kobiety, które walcząc o przetrwanie swojej rodziny łamały okupacyjne prawo. Każda z nich wykazywała się odwagą. Każda była Niezłomna! Zapraszamy! 7 marca, godz. 12:00, Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie Wstęp wolny, obowiązują zapisy: rezerwacje@zabikowo.eu