2. Więzienie przy ul. Młyńskiej
Podczas okupacji niemieckiej od 1940 r. więzienie przy ul. Młyńskiej (niem. Mühlenstrasse) było sądowym aresztem śledczym (Untersuchungshaftanstalt Posen) i podlegało Ministerstwu Sprawiedliwości Rzeszy (Reichsjustizministerium). W więzieniu osadzone były osoby, wobec których postępowanie karne prowadził Wyższy Sąd Krajowy w Poznaniu (Oberlandsgericht Posen) oraz podległe mu sądy krajowe (Landgerichte) i działające przy nich sądy specjalne (Sondergerichte). Na Młyńskiej, która została wyznaczona również jako miejsce odbywania zasądzonej przez niemieckie sądy kary, wykonywano od 1940 r. egzekucje osób, które otrzymały wyroki śmierci. Część więźniów deportowano stąd do obozów koncentracyjnych, m.in. tych, którzy otrzymali karę pozbawienia wolności powyżej jednego roku. Większość więźniów stanowili Polacy (zarówno mężczyźni, jak i kobiety), których oskarżono o wrogą działalność polityczną skierowaną przeciwko III Rzeszy (w tym członkowie ruchu oporu), a także o złamanie okupacyjnego prawa obowiązującego ludność polską podczas okupacji niemieckiej. Więźniowie pracowali w warsztatach znajdujących się na terenie samego więzienia oraz w dwóch gospodarstwach rolnych pod Poznaniem lub kierowano ich do prac na terenie miasta. 20 stycznia 1945 r., w związku ze zbliżaniem się Armii Czerwonej do Poznania, Niemcy przeprowadzili ewakuację więzienia przy ul. Młyńskiej. W dniu likwidacji w budynku głównym oraz w przywięziennych gospodarstwach przebywało łącznie 923 osadzonych. Skazanych na śmierć Niemców dołączono do kolumny ewakuacyjnej, Polaków zaś przekazano w ręce gestapo, które najprawdopodobniej wykonało zasądzone wyroki. Część więźniów w dniu likwidacji została zwolniona do domu, natomiast 20 stycznia 1945 r. osoby zdolne do marszu ewakuowano pieszo do Zbąszynia, skąd 24 stycznia 1945 r. zostali wywiezieni koleją do Cottbus. Obecnie w budynku więzienia przy ul. Młyńskiej znajduje się Areszt Śledczy podległy Okręgowemu Inspektoratowi Służby Więziennej w Poznaniu. JN Sprawdź, jak dojechać:
1. Dom Żołnierza
Budowę gmachu Domu Żołnierza, dziś znajdującego się przy ul. Niezłomnych 1, rozpoczęto w listopadzie 1935 r., by 4 lata później, 19 marca 1939 r. przekazać go Wojsku Polskiemu. Po zajęciu Poznania przez wojska niemieckie we wrześniu 1939 r., obiekt przejął sztab VI grupy operacyjnej policji bezpieczeństwa i służby bezpieczeństwa (Einzatzgruppe VI der Sicherhaitspolizei und des SD), a wkrótce stał się on siedzibą Urzędu Kierowniczego Policji Państwowej w Poznaniu (Geheime Staatspolizei Staatspolizeileitstelle Posen, gestapo). Podczas okupacji siedziba gestapo przy ul. Niezłomnych (niem. Ritterstrasse) budziła grozę wśród mieszkańców Poznania – przeprowadzano tam liczne działania przeciwko ludności polskiej, które doprowadziły do ujęcia około 21 tys. poznaniaków. Funkcjonariusze Einzatzgruppe, którzy stanowili pierwszą kadrę urzędu, brali udział m.in. w egzekucjach i wysiedleniu ludności polskiej z Poznania w pierwszym okresie okupacji. W Domu Żołnierza zorganizowano tzw. więzienie domowe (Hausgefängnis) wraz z celą tortur, usytuowaną w piwnicznej części budynku, gdzie aresztowanych poddawano brutalnym przesłuchaniom. Krzyki maltretowanych ludzi słyszane były przez przechodzących obok budynku. W dniu 20 stycznia 1945 r. gestapo rozpoczęło jego ewakuację. W jej trakcie palono wszelkie akta związane z funkcjonowaniem jednostki. Wskutek prowadzonych walk o Poznań w styczniu i lutym 1945 r. budynek został zniszczony. W październiku 1945 r. Związek Byłych Więźniów Politycznych i Niemieckich Obozów Koncentracyjnych wnioskował o całkowite zburzenie obiektu i wybudowanie w jego miejsce Domu Więźnia Politycznego. Jednak w styczniu 1948 r. przy Towarzystwie Przyjaciół Żołnierza powołano Wojewódzki Komitet Odbudowy Domu Żołnierza, którego zadaniem było przywrócenie przedwojennej formy budynku. 23 marca 1991 r. przywrócono gmachowi przedwojenną nazwę – Dom Żołnierza im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego. Obecnie w Domu Żołnierza znajduje się Teatr Muzyczny w Poznaniu. JN Sprawdź, jak dojechać:
10. Zbiorowa mogiła zamordowanych Polaków w lesie dębińskim
W północnej części Poznańskiego Parku Dębina tuż przy nasypie kolejowym znajduje się mogiła kilkuset Polaków (prawdopodobnie więźniów Fortu VII) rozstrzelanych przez okupanta niemieckiego w latach 1939–1940. Na miejscu mogiły znajduje się obelisk upamiętniający ofiary, który zastąpił niewielki pomnik ustawiony w miejscu mogiły w 1947 r. PM Sprawdź, jak dojechać:
Interaktywna mapa miejsc martyrologii Polaków w powiecie poznańskim w latach 1939-1945
12 września 1939 r. do Poznania wkroczyły główne siły wojsk niemieckich. Od tego dnia przez kolejne pięć i pół roku Polacy doświadczali okrucieństw i terroru niemieckiej nazistowskiej okupacji. Brutalność tych dni odczuł każdy polski dom i każda rodzina. Oprócz losów ludzkich wojna wpłynęła także na miejsca – zmieniała topografię miast, miasteczek i wsi, niszczyła budynki, czy nadawała im mroczny charakter poprzez umieszczanie w nich instytucji szerzących przemoc i eksterminację. Wojna znaczyła ofiarami place miast i leśne dukty Palędzia, Zakrzewa, Bogucina, Wypalanek pozostawiając masowe mogiły ofiar niemieckich prześladowań w gąszczu drzew. Dziś, 80 lat po wydarzeniach z czasów drugiej wojny światowej w miejscach tych, które mijamy codziennie w naszej najbliższej okolicy, stoją pomniki i tablice upamiętniające ofiary prześladowań. Niniejsza mapa prezentuje wybór miejsc związanych z martyrologią polskich mieszkańców tzw. Kraju Warty we współczesnych granicach powiatu poznańskiego. W przewodniku znajdziemy dobrze znane Poznaniakom budynki, których charakter w czasie okupacji 1939–1945 był zgoła odmienny od obecnego, a także miejsca, które na zawsze zmieniły krajobraz stolicy Wielkopolski – Fort VII oraz obóz karno-śledczy w Żabikowie. Niewielki przewodnik pozwoli Państwu zgłębić historię powiatu, zachowując jednocześnie pamięć o ofiarach totalitaryzmu nazistowskiego. Jest on także odpowiedzią na wzrost zainteresowania miejscami martyrologicznymi. Prezentowana mapa nie obejmuje miejsc związanych z funkcjonowaniem w okresie okupacji niemieckiej w Poznaniu i jego najbliższej okolicy obozów pracy przymusowej dla Żydów. Temu tematowi poświęcona jest oddzielna mapa wydana przez Muzeum Martyrologiczne w Żabikowie. Spis miejsc Miasto Poznań Dom Żołnierza Więzienie przy ul. Młyńskiej Polizepräsidium Fort VII Cytadela Pomnik upamiętniający akcję Bollwerk (dawny port rzeczny) Collegium Anatomicum Zbiorowa mogiła ofiar drugiej wojny światowej na cmentarzu górczyńskim Miejsca straceń przy jeziorze Rusałka Zbiorowa mogiła zamordowanych Polaków w lesie dębińskim Lager Glowna. Obóz przesiedleńczy dla ludności polskiej na Głównej w Poznaniu Obóz na ul. Albańskiej na poznańskim Górczynie Okolice Poznania Więzienie Policji Bezpieczeństwa i Wychowawczy Obóz Pracy Luboń. Zbiorowe mogiły więźniów zamordowanych przez Niemców Leśnictwo Wypalanki Słupia. Cmentarz parafialny Mosina Cmentarz parafialny przy kościele pw. św. Mikołaja w Mosinie Sowinki i Nowinki. Mogiły zbiorowe w nadleśnictwie Bogulin Kórnik Kostrzyn Owińska. Szpital psychiatryczny Na mapie poniżej znajdziecie Państwo miejsca martyrologii. Na ekranie komputera poruszać się po niej możecie przesuwając suwaki po prawej i na dole lub przy pomocy głądzika na swoim laptopie. Na urządzeniach moblinych można przesuwać mapę przy pomocy gestów.